Lawenda większości osób kojarzy się z zapachem szafy, saszetką pod poduszką albo fioletowym polem na wakacyjnych zdjęciach.
Rzadko komu przychodzi do głowy, że to jedno z najbardziej niedocenianych ziół w kuchni.
A szkoda. Bo dobrze użyta lawenda potrafi zrobić z deseru, napoju czy domowego ciasta coś, czego nie da się podrobić żadną przyprawą ze sklepu.
Tylko że z lawendą jest jeden problem.
Bardzo łatwo z nią przesadzić. I wtedy zamiast subtelnej nuty otrzymujemy… mydlany smak.
Dlatego większość osób po pierwszej próbie już do lawendy w kuchni nie wraca.
A to nie wina lawendy. Tylko braku kilku prostych zasad.
Pokażę Ci dziś, jak używać lawendy w kuchni tak, żeby:
- podkreślała smak,
- dodawała aromatu,
- i zamieniała zwykłe wypieki, kremy czy napoje w coś naprawdę wyjątkowego.
Bo lawenda to nie jest tylko piękna ozdoba ogrodu.
To zioło, które naprawdę warto mieć w swojej kuchni.
Czy lawenda jest jadalna? Tak — ale pod jednym warunkiem
Czy lawenda jest jadalna? Tak. Lawenda jest rośliną jadalną i od wieków była używana w kuchni śródziemnomorskiej — w deserach, napojach, syropach i przetworach.
Ale… nie każda lawenda nadaje się do jedzenia. I to jest moment, w którym wiele osób popełnia podstawowy błąd.
Która lawenda nadaje się do kuchni?
Do zastosowań kulinarnych używamy wyłącznie Lavandula angustifolia – lawendy wąskolistnej. Inna jej nazwa łacińska, synonimowa to Lavandula officinalis czyli lawenda lekarska.
To dokładnie ta lawenda ma:
- delikatny, ziołowo-kwiatowy, słodki aromat,
- najmniej goryczy i kamfory
- nuty, które dobrze łączą się z jedzeniem.
Odmiany ozdobne, hybrydy, krzyżówki które często rosną w ogrodach, mogą mieć zapach dużo ostrzejszy, żywiczny, a po dodaniu do potrawy dają nieprzyjemny, „perfumowy” efekt.
Dlaczego lawenda nie zawsze nadaje się do jedzenia?
Nawet jeśli masz lawendę w swoim ogrodzie lub właśnie kupiłaś piękny krzaczek w doniczce to wciąż nie oznacza, że możesz ją bezpiecznie dodać do ciasta czy syropu.
Powody są proste:
- roślina mogła być opryskiwana,
- nie masz pewności, jaka to dokładnie lawenda, jeśli nie ma etykiety z nazwą łacińską i odmianą
- lawenda kupowana jako ozdobna nie jest uprawiana z myślą o spożyciu.
Do kuchni używamy tylko lawendy z pewnego źródła, suszonej lub świeżej, przeznaczonej do celów kulinarnych.
To naprawdę robi różnicę w smaku. I daje gwarancję bezpieczeństwa. Pamiętaj! Ziołami też możemy sobie zaszkodzić!
Jak smakuje lawenda i dlaczego tak łatwo z nią przesadzić
Jak smakuje lawenda?
Dobrze użyta lawenda daje smak:
- lekko kwiatowy,
- ziołowy,
- świeży,
- delikatnie cytrusowy
- niepowtarzalny:)
Nie dominuje. Nie narzuca się. Ale tylko gdy wiemy w jakich ilościach należy jej użyć!
Ona ma podkreślać smak cytryny, moreli, brzoskwini, miodu czy czekolady.
Jeśli lawendę wyraźnie czujesz w potrawie – to znaczy, że proporcje są źle dobrane. Jej dodatek ma sprawiać, że goście będą mówić: „Ojej! Cóż to za niezwykły aromat. Co tu jest dodane? ”
„Mydlany smak” – najczęstszy błąd
To najczęstszy powód, dla którego ktoś po pierwszej próbie mówi:
„Lawenda do jedzenia? Nigdy więcej”.
Lawenda zawiera dużo olejków eterycznych. W odpowiedniej ilości są piękne i aromatyczne. W źle dobranej – zaczynają smakować jak perfumy albo mydło. Albo proszek do prania. Kiedyś, gdy dodałam jej za dużo tak właśnie mój specjał (nie było to ciasto) skomentował pewien gość 😉
I to nie jest kwestia przepisu, tylko proporcji i sposobu przygotowania.
Ile lawendy naprawdę potrzeba?
W pieczeniu lawenda zachowuje się inaczej niż wiele osób myśli. To nie jest „szczypta”. Ale też absolutnie nie pół szklanki suszu!
Do ciasta często potrzeba nawet łyżki (max. dwóch łyżek) suszonych kwiatów lawendy – dobrze rozdrobnionych i równomiernie rozprowadzonych w masie. Dopiero wtedy aromat jest harmonijny, a nie punktowy. A tak naprawdę to warto poćwiczyć. Zacząć piec i gotować z jej kwiatami by nabrać wprawy w doborze ilości.
A co z syropem lawendowym?
Syrop lawendowy to osobna historia.
Tu najlepiej sprawdzają się świeże gałązki lawendy i większa ilość kwiatów. Tak naprawdę to potrzeba jej bardzo dużo. Dlatego najczęściej robią go osoby, które mają w ogrodzie spore krzewy i wiedzą, jaką odmianę uprawiają.
Jeśli nie masz własnej lawendy, warto szukać:
- lokalnych plantacji lawendy w Polsce,
- stoisk na targach zdrowej żywności,
- sprawdzonych producentów, którzy sprzedają lawendę z przeznaczeniem kulinarnym. (w mojej okolicy, koło Świdnicy na Dolnym Śląsku polecam ci Targ Ziemi130 a także targowisko Od rolnika do koszyka a we Wrocławiu cykliczny targ przy Ośrodku Doradztwa Rolniczego.
Ale w codziennej kuchni to właśnie pieczenie z lawendą jest najprostszym i najbardziej wdzięcznym sposobem, by zacząć z nią pracować.
Do czego w kuchni używać lawendy (najlepsze zastosowania)
Lawenda świetnie sprawdza się w różnych formach i połączeniach. Oto najcenniejsze pomysły:
- W wypiekach – ciasta, babeczki, kruche ciasteczka, muffiny. Aromat lawendy najlepiej komponuje się z cytryną, limonką, morelą i miodem.
- Cukier lawendowy – do deserów, herbaty, aromatycznych kremów.
- Syropy lawendowe – idealne do napojów, lemoniady czy deserów; najlepiej, gdy mamy dużo świeżej lawendy jadalnej
- Dżemy i przetwory owocowe – brzoskwinie, morele, z dodatkiem lawendy zyskują elegancki, kwiatowy aromat.
- Kremy, polewy i dekoracje – mała ilość kwiatów w kremie lub na wierzchu deseru daje wyjątkowy efekt wizualny i smakowy.
Inspiracje z ebooka i warsztatów edukacyjnych
Jeśli chcesz zacząć eksperymentować w kuchni, mam dla Ciebie gotowe inspiracje: w moim ebooku „Cukiernia Ziołowej Pracowni” znajdziesz cały rozdział poświęcony lawendzie.
Pokazuję tam:
- jak cenną nie tylko kulinarnie ale i leczniczo rośliną jest lawenda
- sprawdzone połączenia smakowe w ciastach i deserach,
- przepisy do natychmiastowego wypróbowania w domu.
A jeśli chcesz doświadczyć lawendy na żywo, oraz oczywiście wielu innych ziół, zapraszam na moje warsztaty edukacyjne w realu. U mnie w ziołowym ogrodzie na Dolnym Śląsku. Albo tam gdzie dostanę zaproszenie. Ziołowa Pracownia to pracownia i stacjonarna i mobilna!
Warsztaty to czas i miejsce, gdzie możesz:
- dopytać o każdy szczegół używania ziół (w tym lawendy) w kuchni,
- spróbować moich lawendowych wypieków i deserów,
- zobaczyć, jak natura wchodzi w kulinaria w praktyce.
Lawenda w kuchni to coś więcej niż smak
Lawenda w kuchni to nie tylko aromat i smak. To też cała historia, emocje i estetyka stołu.
Kiedy dodajesz ją do ciasta, kremu czy napoju:
- Tworzysz wyjątkowy klimat w kuchni i przy stole, nawet dla codziennego podwieczorku.
- Twoje wypieki stają się częścią doświadczenia zmysłowego – aromat, wygląd, smak, a czasem też wspomnienia wakacyjnych pól lawendy.
- Pokazujesz rodzinie i gościom, że gotowanie może być kreatywne i świadome, z użyciem naturalnych składników.
Lawenda może zdziałać znacznie więcej!
W moich warsztatach edukacyjnych pokazuję, jak wykorzystać lawendę nie tylko w kuchni, ale też:
- do naturalnych dekoracji potraw i wypieków kwiatami i ziołami,
- w technice nature printingu, czyli odciskaniu roślin w dekoracjach i papierze,
- kolejne inspiracje wkrótce pojawią się w projekcie „Ziołowy Dom” i w kolejnych ebookach o kreatywnym wykorzystaniu roślin leczniczych.
Dzięki temu Twój dom może stać się piękniejszy i bardziej zmysłowy, nie tylko dzięki bukietom, a lawenda staje się częścią codziennego życia i estetyki.
Najczęstsze pytania o lawendę w kuchni (FAQ)
Czy dzieci mogą jeść lawendę?
Tak, w małych ilościach i najlepiej w deserach lub wypiekach. Unikaj nadmiaru kwiatów, żeby nie pojawił się mydlany posmak. Leczniczo tylko po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą!
Jaką lawendę najlepiej wybierać do kuchni?
Do celów kulinarnych Lavandula angustifolia (lawenda wąskolistna).
Odmiany ozdobne, mieszanki gatunków, tzw. hybrydy mimo, że także cenne i potrzebne mogą być zbyt aromatyczne lub gorzkie. Najlepiej korzystać z lawendy z własnego ogrodu lub od sprawdzonych producentów, np. lokalnych plantacji i targów zdrowej żywności w Polsce.
Czy można używać świeżej lawendy?
Tak, świeże kwiaty najlepiej dodawać w ostatniej chwili do ciasta, kremu czy napoju. Do syropów lawendowych przy dużej ilości kwiatów najlepiej świeże gałązki (górne części). Suszone kwiaty sprawdzają się w wypiekach i dekoracjach.
Ile lawendy dodać do ciasta lub deseru?
Do większości wypieków wystarczy łyżka suszonych kwiatów, równomiernie rozdrobnionych. W syropie potrzebna jest dużo większa ilość kwiatów, by uzyskać esencjonalny aromat.
Czy lawenda pasuje do wszystkich smaków?
Lawenda najlepiej komponuje się z:
- cytrusami (zwłaszcza cytryną i limonką),
- miodem, wanilią, czekoladą,
- owocami (morele, morele, morele!).
Nie zalecam jej dodawania do dań które zawierają inne wyraziste aromaty. Dwa słońca nie mogą świecić na jednym firmamencie:)
Jak lawendę wykorzystać poza wypiekami?
- Naturalne dekoracje potraw i deserów kwiatami i ziołami (ebook wkrótce!)
- Nature printing – odciski roślin w dekoracjach i papierze,
- projekt „Ziołowy Dom” – wkrótce pokażę więcej pomysłów na dekoracje i wykorzystanie roślin w domu, bazując na moich ebookach.
Ten wpis jest tak naprawdę wprowadzeniem do czegoś większego, co od jakiegoś czasu tworzę w Ziołowej Pracowni — Projektu Ziołowy Dom.
Miejsca, w którym zioła i kwiaty wkraczają do codzienności: do kuchni, do stołu, do estetyki domu i do tego, czym „karmimy” bliskich i siebie.
Jednym z jego elementów jest już ebook Cukiernia Ziołowej Pracowni, w którym cały rozdział poświęciłam lawendzie w wypiekach. Kolejne publikacje są w przygotowaniu — o naturalnych dekoracjach potraw i wypieków, ziołowych syropach, technice nature printing i ziołowym ogrodzie.
Bo lawenda to nie tylko roślina. To początek drogi do domu, w którym natura jest naprawdę obecna.
