Są rośliny, które poznajemy z książek. Są takie, które ktoś podaruje nam jako sadzonkę. Są takie, które zachwycą nas na spacerze polną drogą. Są też takie, które pojawiają się w naszym życiu zupełnie niespodziewanie i … już w nim zostają.
Tak było z werbeną cytrynową.
Dzisiaj trudno mi sobie wyobrazić mój ogród bez tej niezwykłej rośliny. Jej cytrynowy aromat pojawia się w letnich deserach, naparach, domowych rytuałach i oczywiście w mojej książce „Cukiernia Ziołowej Pracowni”, gdzie stała się bohaterką jednego z najbardziej cytrynowych rozdziałów.
Ale moja historia z werbeną zaczęła się nie w ogrodzie.
Zaczęła się we Włoszech.
Niezwykły sklepik w Weronie i zapach, którego nie da się zapomnieć
To były prawdziwie włoskie wakacje.
Mieliśmy bazę w niewielkim miasteczku nad jeziorem Garda. Było wszystko, za czym tęsknimy podczas urlopu: słońce, kąpiele, spacery, piękne krajobrazy, małe historyczne miejscowości, włoskie jedzenie i niespieszne odkrywanie nowych miejsc.
Pod koniec wyjazdu zapragnęliśmy jeszcze zobaczyć Weronę – miasto Romea i Julii.
Wieczorem, żeby jeszcze bardziej poczuć klimat tego miejsca, obejrzeliśmy po raz kolejny mój ukochany film „Listy do Julii”. Następnego dnia mogliśmy już naprawdę przejść ulicami tego niezwykłego miasta, zobaczyć słynny balkon i poczuć atmosferę starej Werony.
Był upalny dzień. Wędrowaliśmy wąskimi uliczkami, szukając trochę cienia. Zaglądałam oczywiście do aptek – to mój zawodowy zwyczaj. Aptekarka nawet na wakacjach pozostaje aptekarką.
W jednej z bocznych uliczek zobaczyłam napis erboristeria.
Zielarnia.
Niestety zamknięta.
Przystanęłam na chwilę z nosem przy szybie, oglądając ziołowe produkty ukryte za drzwiami. Trochę rozczarowana ruszyłam dalej.
I wtedy kilka uliczek później zobaczyłam kolejny sklep.
Od razu przyciągnęła mnie ciekawa zieleń witryny i botaniczne grafiki roślin na wystawie. Spojrzałam na moich mężczyzn wzrokiem, który chyba mówił wszystko.
„Muszę tam wejść”.
Nie mieliśmy dużo czasu. Przed nami była jeszcze długa droga powrotna do domu. Ale usłyszałam tylko:
– No idź, idź, my pójdziemy powoli dalej. Dogonisz nas.
Weszłam.
I znalazłam się w jednym z najpiękniejszych sklepików, jakie kiedykolwiek widziałam.
Drewniane półki, ziołowe kosmetyki, piękne opakowania z botanicznymi ilustracjami. Mydła, kremy, perfumy, produkty do kąpieli. Wszystko wyglądało tak, jakby ktoś połączył zielnik, starą aptekę i włoski sklep z marzeniami.
Była to jedna z perfumerii włoskiej marki L’Erbolario.
Nie znałam jej wcześniej. Nigdy wcześniej o niej nie słyszałam.
Dostałam katalog, próbki, zrobiłam zdjęcie i… pobiegłam dalej, wiedząc, że ta historia jeszcze się nie skończyła. Ja wyraźnie poczułam, że dopiero się zaczyna…
W drodze powrotnej zaczęłam oczywiście szukać informacji o tej marce. I wtedy odkryłam kosmetyki inspirowane ziołami : piołunem, lawendą, makiem, kwiatem pomarańczy…
Wśród próbek, które przywiozłam z Werony, znalazł się balsam z ekstraktami z werbeny lekarskiej i cytrynowej.
I właśnie wtedy po raz pierwszy naprawdę zwróciłam uwagę na werbenę cytrynową.
Ten zapach został ze mną. I od tamtego dnia często mi towarzyszy.
Do tego stopnia, że od lat werbena cytrynowa rośnie już w moim własnym ziołowym ogrodzie. W ogrodzie Ziołowej Pracowni.
A flakonik werbenowych perfum z L’Erbolario jest jednym z moich ukochanych letnich zapachów.
Werbena cytrynowa – co to za roślina?
Werbena cytrynowa (Aloysia citrodora, dawniej spotykana również pod nazwą Aloysia triphylla lub Verbena citrodora) to niezwykle aromatyczny krzew pochodzący z Ameryki Południowej.
W naszych ogrodach uprawiana jest przede wszystkim ze względu na wyjątkowy zapach liści, który uwalnia się po ich roztarciu.
To jedna z najbardziej cytrynowych roślin, jakie można mieć w ogrodzie.
Jej aromat jest świeży, lekko słodki i bardzo trwały. Przywodzi mi na myśl cytrynowe landrynki. W przeciwieństwie do melisy lekarskiej nie znika szybko po wysuszeniu, dlatego werbena cytrynowa od dawna jest ceniona jako roślina do przygotowywania naparów, mieszanek ziołowych i aromatyzowania potraw.
Jej liście są wąskie, lancetowate, jasnozielone i wyrastają na zdrewniałych pędach. W sprzyjających warunkach może stworzyć piękny, pachnący krzew.
Uprawa werbeny cytrynowej – piękna, ale wymagająca
Czy werbena cytrynowa jest łatwa w uprawie?
W sezonie tak. Największym wyzwaniem jest jednak jej zimowanie.
Pisząc pierwszy artykuł o werbenie cytrynowej, miałam krótkie doświadczenia tylko z mojego dolnośląskiego ogrodu. Moje krzaczki w pierwszych latach uprawy przetrzymywały zimę.
Dzisiaj, po kolejnych latach uprawy, wiem już, że może być różnie. Poprzedniej zimy nie przetrwał ani jeden krzaczek.
Werbena cytrynowa jest rośliną ciepłolubną i bywa kapryśna. Nawet przy łagodniejszej zimie może już nie wypuścić ponownie listków kolejnej wiosny. Dlatego jeśli bardzo ją lubimy, warto potraktować ją trochę jak roślinę tarasową.
Najbezpieczniejsze sposoby uprawy to:
- uprawa w dużej donicy i zimowanie w jasnym, chłodnym pomieszczeniu,
- przygotowanie młodych sadzonek na kolejny sezon,
- rozmnażanie z pędów.
Jakie stanowisko lubi werbena cytrynowa?
Najlepiej rośnie:
- w pełnym słońcu,
- w przepuszczalnej, żyznej glebie,
- w miejscu osłoniętym od zimnych wiatrów.
Nie lubi nadmiaru wody. Lepiej zniesie krótkotrwałe przesuszenie niż stojącą wilgoć.
Latem, szczególnie podczas upałów, wymaga regularnego podlewania – zwłaszcza jeśli rośnie w donicy.
Jak rozmnażać werbenę cytrynową?
Najłatwiej rozmnaża się ją przez sadzonki.
Młode wierzchołki pędów można ukorzenić w wilgotnym podłożu. To właśnie ten sposób najczęściej stosuję w swoim ogrodzie. Ale i tak by szybciej mieć jej listki co roku kupuję 2-3 doniczki z werbena w jakimś centrum ogrodniczym.
Regularne uszczykiwanie wierzchołków sprawia również, że roślina ładniej się rozkrzewia i daje więcej aromatycznych liści.
Werbena cytrynowa – właściwości i zastosowanie
Werbena cytrynowa jest przede wszystkim rośliną aromatyczną, ale od dawna znajduje zastosowanie również w tradycyjnym zielarstwie.
Surowcem zielarskim jest liść werbeny cytrynowej (Aloysiae citrodorae folium).
Tradycyjnie napary z werbeny wykorzystywane są:
- przy uczuciu dyskomfortu trawiennego,
- jako element wieczornego rytuału wyciszenia,
- w chwilach napięcia i zmęczenia.
Jak zawsze przy ziołach warto pamiętać, że rośliny lecznicze wymagają rozsądnego stosowania. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby przyjmujące leki, kobiety w ciąży, dzieci oraz osoby z chorobami przewlekłymi. Zawsze należy skonsultować się ze specjalistą przed użyciem nowego ziółka!
Jak przygotować napar z werbeny cytrynowej?
Około 1–5 g suszonych liści zalewamy gorącą wodą i pozostawiamy pod przykryciem przez kilka minut.
Przykrycie jest ważne, ponieważ pomaga zatrzymać aromatyczne lotne olejki eteryczne.
Werbena cytrynowa w kuchni
To właśnie kuchnia jest miejscem, gdzie werbena cytrynowa gości w mej codzienności najczęściej. Wcale nie domowa apteczka!
Jej cytrynowy aromat świetnie pasuje do:
- deserów,
- owoców,
- lodów i sorbetów,
- napojów w tym lemoniad
- syropów…
Świeże liście są niezwykle aromatyczne, ale również suszona werbena zachowuje swój charakterystyczny zapach.
Najlepiej przechowywać ją w całości i kruszyć dopiero przed użyciem.
Sorbet cytrynowo-werbenowy – mój sposób na upalne dni
Są przepisy, które idealnie pasują do konkretnej pory roku.
Ten sorbet jest właśnie takim letnim przepisem.
Lekki, intensywnie cytrynowy, pachnący werbeną i niezwykle orzeźwiający.
To również przepis, który znalazł się w mojej książce „Cukiernia Ziołowej Pracowni”.
Cukiernia Ziołowej Pracowni – książka z ziołowymi ciastami i deserami.
Werbena cytrynowa jest jedną z bohaterek bardzo cytrynowego rozdziału, w którym pokazuję, jak wykorzystać zioła i cytrynę w słodkiej kuchni.
Ten rozdział książki można otrzymać bezpłatnie po zapisaniu się do newslettera Ziołowej Pracowni.
Sorbet cytrynowo-werbenowy
Składniki:
- 900 ml wody,
- 180 g cukru,
- sok z 4 cytryn,
- mocny napar z liści werbeny cytrynowej.
Przygotowanie:
Zagotuj wodę z cukrem i pozostaw do ostygnięcia.
Część wody zastąp mocnym naparem z werbeny cytrynowej.
Dodaj sok z cytryn, wymieszaj i zamroź.
Jeśli nie masz maszyny do lodów, mieszaj sorbet widelcem co kilkanaście minut.
W upalne dni można podać go również jako granitę – lekko zmrożoną, kryształkową i niezwykle orzeźwiającą.
Werbena cytrynowa w kosmetyce
Cytrynowy, świeży aromat sprawił, że werbena od dawna jest ceniona również w kosmetyce.
Można znaleźć ją w kosmetykach, perfumach i produktach do pielęgnacji ciała.
Sama najbardziej pokochałam ją właśnie jako zapach.
Werbenowe perfumy L’Erbolario są jednym z moich ulubionych letnich aromatów – lekkim, świeżym i przypominającym ogród pełen ziół.
Warto też pamiętać, że werbena cytrynowa często bywa mylona z werbeną lekarską (Verbena officinalis). To dwie różne rośliny. Ta również mieszka w moim ogrodzie i…przywędrowała do mnie z Włoch. Wpis o werbenie lekarskiej i ziołach, które towarzyszą mi w podróżach.
Czy werbena cytrynowa odstrasza komary?
Intensywny cytrynowy aromat sprawia, że werbena cytrynowa jest często sadzona w pobliżu tarasów i miejsc wypoczynku. Nie zastąpi jednak sprawdzonych metod ochrony przed owadami. Mam takie…ale to może przy innej okazji:)
Werbena cytrynowa w ogrodzie Ziołowej Pracowni
Dzisiaj werbena cytrynowa jest jedną z tych roślin w moim ogrodzie, które mają swoją historię.
Nie jest tylko ozdobą. I przykładem ciekawej rośliny pokazywanej podczas warsztatów letnich warsztatów.
Trafia do kuchni, do filiżanki z naparem, do deserów i do codziennych małych przyjemności.
Mój ogród nie jest pokazowym ogrodem botanicznym. To nasze codziennych aktywności mojej rodziny – pełne roślin, które można dotknąć, powąchać i zastosować w kuchni, łazience, salonie.
I chyba właśnie dlatego najbardziej lubię werbenę.
Bo jest pięknym przykładem na to, że czasem jedna roślina może połączyć bardzo wiele światów: podróż, wspomnienie, ogród, kuchnię i zapach.
A może ty też masz swoje ukochane cytrusowe letnie perfumy? Chętnie dowiem się jakie! Napisz do mnie! Przy okazji zapraszam na zielarskie warsztaty u mnie w ogrodzie Ziołowej Pracowni. 22 sierpnia 2026 .Werbeny na pewno będą obecne. Szczegóły i zapisy na warsztaty tutaj.
kontakt@ziolowapracownia.pl
Ps. Jeżeli lubisz rośliny o cytrynowym aromacie, zajrzyj też do mojego wpisu o bazylii cytrynowej z przepisem na wspaniałe letnie ciasto.
*Perfumy werbenowe przedstawione na zdjęciach i wspomniane we wpisie to egzemplarze własne.
